Vítězslav Nezval - Pantomima

[W 1924 roku] ogłosił drugi z kolei zbiór wierszy, dając mu tytuł Pantomima. Składające się na tom liryki, utwory anegdotyczne i żartobliwe, filmowe libretta potwierdzają silny wpływ poezji francuskiej na ukształtowanie się wyobraźni poetyckiej Nezvala. 

(...)

Nezval zawsze żywiołowy, stale rozwijający swój warsztat twórczy, ulegający różnym prądom literackim w poszukiwaniu nowych środków wyrazu sięgnął po wzorce do surrealistycznych poetów francuskich, którzy głosili hasła swobodnego wyrażania swoich myśli i pragnień, uniezależnienia wyobraźni artysty od wszelkich form logicznego myślenia. Źródła formy artystycznej wierszy Nezvala mają pewien związek z tą poezją, autor Pantomimy wypracował jednakże własną poetykę, którą nazwał później "poetyzmem", zapoczątkowując w ten sposób jeden najistotniejszych kierunków w literaturze czeskiej dwudziestego wieku. Poetyzm zerwał z tradycyjną formą poetycką, postulował "czystą" lirykę, widząc najważniejsze jej wartości estetyczne w umiejętnym obrazowaniu, barwnej grze metafor i dźwiękowej urodzie wiersza. Jednym z głównych teoretyków poetyzmu stał się Karel Teige. Opracowane przez Nezvala wespół z Teigem manifesty tego nowego kierunku głosiły: "Poetyzm pragnie uczynić z życia wspaniałe przedsiębiorstwo rozrywkowe, ekstatyczny karnawał, arlekinadę uczuć i wizji, pijaną etiudę filmową, cudowny kalejdoskop...". Krytyk literacki Andrzej Piotrowski (w którego tłumaczeniu podajemy powyższy cytat) o młodzieńczym zaangażowaniu poety w literaturę pisze: "Żywiołowy temperament i otwartość, prostota i serdeczność jednają mu przyjaciół, wspaniały zaś talent - zwolenników, staje się rzecznikiem pokolenia".

Jadwiga Bandrowska-Wróblewska, Nota biograficzna, [w:] Vítězslav Nezval, Poezje wybrane, wybór i wstęp Anna Kamieńska, Warszawa 1968, s. 120-122.

Vítězslav Nezval, Pantomima. Poesie, Praha 1924  [reprint]

Vítězslav Nezval

Vítězslav Nezval - Abeceda

The 1926 book Alphabet (Abeceda) is a landmark achievement in European modernism. Its frequent reproduction in exhibition catalogues and scholarly articles has made it a key symbol of Devětsil (1920-ca. 1931), the Czech artists' collective within whose ranks the book was conceived, and its importance is increasingly measured in international terms as well. The book consists of a series of rhymed quatrains by Devětsil poet Vítězslav Nezval, titled and ordered according to the letters of the Latin alphabet. Facing each set of verses is a Constructivist photomontage layout by Karel Teige, a painter turned typographer who was also Devětsil's spokesperson and leading theorist. Teige developed his graphic design around photographs of dancer and choreographer Milada (Milča) Mayerová, a recent affiliate of the group, who had performed a stage version of "Alphabet" to accompany a recitation of the poem at a theatrical evening in Nezval's honor in April 1926.

(...) 

The project to create a new alphabet epitomizes the proselytizing attitude of avant-gardists in various fields in the years after World War I. From Dada poetry to Constructivist architecture and design, from calls to overhaul theater to revolutions in literary theory, a panoply of experiments took the alphabet as their model or target and disclosed the potency of this elementary linguistic structure as a trope for creative renewal and social revolution. With its large print, childlike verses, and an instructional sequence that matches a single letter in text and image on every page spread, Alphabet presents itself as the class reader for that internationally sponsored course in universal reeducation.

Matthew S. Witkovsky, Staging language: Milča Mayerová and the Czech book "Alphabet", "The Art Bulletin", Vol. 86, No. 1, Mar., 2004, p. 114. [link]

Vítězslav Nezval, Abeceda, taneční komposice Milča Mayerová, Praha 1926